دکتر مینا پورفرخ

متخصص روان شناسی

دکتری روان شناسی

دکتری روان شناسی عمومی

روان شناس و مشاور

روان درمانگر

دکتر مینا پورفرخ

متخصص روان شناسی

دکتری روان شناسی

دکتری روان شناسی عمومی

روان شناس و مشاور

روان درمانگر

ن‍وشته های بلاگ

اختلالات اضطرابی

اختلالات اضطرابی

اختلالات اضطرابی

اضطراب، هشداری است که شما را گوش به زنگ می کند و پیامی که با خود به همراه دارد مبنی بر این است که خطری در راه است و باعث می شود بتوانید برای مقابله با خطر، اقداماتی به عمل آورید. ترس هم همین هشدار را با خود به همراه دارد ولی باید آن را از اضطراب افتراق داد. ترس در پاسخ به خطری معلوم، بیرونی، معین و یا با منشا غیر تعارضی ایجاد می شود درحالیکه اضطراب در پاسخ به تهدیدی نامعلوم، درونی و مبهم بوده و یا از تعارض منشا گرفته است. اضطراب شما را وادار می کند تا اقداماتی انجام دهید که از خطر جلوگیری شود و مانع صدمات احتمالی شوید. اضطراب دو مولفه دارد: باخبر شدن شما از تغییرات جسمی خود مثل تپش قلب و تعریق و باخبر شدن از اینکه عصبی شده و ترسیده اید. گاهی احساس شرم و خجالت یا عدم تسلط در کارهایی که به شما محول شده نیز می تواند در شما ایجاد اضطراب کند. اضطراب، گذشته از اثرات احشایی و حرکتی، بر تفکر، ادراک و یادگیری هم اثر می گذارد. گاهی باعث سردرگمی و تحریف هایی در ادراک شما شده که این تحریف ها نه فقط در زمان و مکان بلکه در درک وقایع اثر گذار خواهد بود. این تحریف ها با کاستن از تمرکز، کم کردن قدرت یادگیری و به یاد آوردن و ایجاد اختلال در تداعی می تواند در فرآیند یادگیری شما اختلال ایجاد کند. اگر شما فرد مضطربی باشید معمولا به طور انتخابی بر دور و بر خود متمرکز شده و کاملا انتخابی به وقایع و مطالب توجه می کنید و از بقیه آن صرف نظر می نمایید. پس اگر به اشتباه ترس خود را موجه بدانید با این واکنش، اضطرابتان را تقویت خواهید کرد.

اگرچه باورها و نگرش فرد در بروز اضطراب و ترس از وقایع مورد اهمیت است ولی کاهش نوروترنسمیترهای متعددی ازجمله گاما آمینو بوتریک اسید، سروتونین و نوراپی نفرین نیز در ایجاد اضطراب نقش دارند.

در این مقاله به بررسی انواع اضطراب می پردازیم:

  • اختلال اضطراب فراگیر

اضطراب درحقیقت پاسخی انطباقی و بهنجار در برابر تهدید است که فرد را برای فرار یا مبارزه آماده می کند. شاید شما هم تجربه کرده باشید که در مقطعی از زندگی در مورد هر مساله ای نگران و مضطرب شده اید و اختلال اضطراب فراگیر یا (GAD) را تجربه کرده باشید. زمانی که این نگرانی مفرط درباره چندین واقعه یا فعالیت و در اکثر مواقع و طی یک دوره لااقل شش ماهه رخ دهد، این نگرانی ها به سختی مهار می شود و علایم جسمی مثل تنش عظلانی، تحریک پذیری، بی قراری همراه با تپش قلب و دشواری در خواب باعث کاهش عملکرد می شود. بنابراین این افراد زود خسته می شوند و در تمرکز و توجه ضعف دارند. این اختلال معمولا در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می شود. اختلال اضطراب فراگیر احتمالا شایع ترین اختلالی است که همزمان با اختلال روانی دیگر مثل اختلال اضطراب اجتماعی، اختلال وحشت زدگی و یا اختلالات افسردگی دیده می شود.

از نظر روانشناختی، اختلال اضطراب فراگیر در واقع واکنشی است در بیمار به خطراتی که به غلط باور دارد که آسیب زننده است. این خطر خیالی از توجه انتخابی به جزِِِییات منفی در محیط و از باورهای ناکارآمد نشات گرفته است. ریشه های تحولی این اختلال به شیوه فرزندپروری والدین و روش هایی که والدین به عنوان الگو در زندگی به کار برده اند بستگی دارد. والدین منفی نگر که کودک را از همه چیز و همه کس می ترسانند، این باور را در فرزند القا می کنند که دنیا و محیط پیرامون، جای امنی نیست. بنابراین در همان سال های اولیه نوجوانی که فرد به قدرت تفکر انتزاعی می رسد با نسبت دادن این ترس ها به سایر عوامل و رخدادها این نگرانی را درونی می کند. همچنین کنترل بیش از حد والدین هم می تواند در فرزندان گوش به زنگی دائمی از بروز اشتباه ایجاد کند و آرامش او را سلب کند.

از تکنیک های درمانی متعددی در آرام سازی (relaxation) بیمار استفاده می شود تا تنش های عضلانی به آرامش تبدیل شوند. همچنین تکنیک های توجه بر تنفس باعث ایجاد سبک زندگی جدید توام با آرامش خواهد بود. هدف نهایی، پذیرش علایم اضطرابی در بیماران است نه رفع اضطراب.

  • اختلال اضطراب اجتماعی

این اختلال با ترس از موقعیت های اجتماعی که فرد مجبور است با افراد غریبه در ارتباط باشد نمایان می شود. در این افراد حس شرمسار شدن در گردهمایی ها، هنگام سخنرانی و ملاقات با افراد جدید یا انجام فعالیت های اختصاصی مثل خوردن یا صحبت کردن درحضور دیگران رخ می دهد. افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی ممکن است سابقه ای از سایر اختلالات اضطرابی، اختلالات خلقی، اختلالات مرتبط با مواد و پرخوری عصبی داشته باشند. مطالعات نشان داده است که والدین افراد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی به فرزندان خود کمتر توجه داشته و آن ها را طرد کرده اند یا با مکانیسم مقابله ای جبران افراطی، مراقبت بیش از حد داشته اند، به جای کودک تصمیم گرفته اند و مسئولیت های اورا در زندگی به دوش کشیده اند بنابراین فرزندان، توانایی ورود سالم به جامعه را ندارند و با احساس تنهایی و بی کفایتی مواجه خواهند شد.

باید توجه داشت که اختلال اضطراب اجتماعی از کمرویی بهنجار افتراق داده شود. به نظر می رسد فرد کمرو و خجالتی تمایلی به صحبت کردن و حضور فعال ندارد درحالیکه فرد مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی، از فعال نبودن به دلیل اضطرابی که در جمع تجربه می کند رنج می برد. این اختلال معمولا در اواخر کودکی یا اوایل نوجوانی شروع می شود و می تواند در فرآیند تحصیلی و پیشرفت در دوران مدرسه، دانشگاه، عملکرد شغلی و رشد اجتماعی، مشکلاتی را به همراه آورد.

  • اختلال وحشتزدگی

اختلال وحشت زدگی یا panic attack، حمله حاد شدید اضطراب همراه با تنگی نفس، افزایش ضربان قلب و یا احساس مرگ است که با حملات و دوره های ترس شدید همراه است و از چند دقیقه تا چند ساعت طول می کشد. اختلال وحشتزدگی می تواند همراه با ترس از مکان های بسته و عدم خروج از آن و یا ترس از حضور تنها در اماکن عمومی باشد. بیمار اغلب نمی تواند علت ترس خود را بیان کند و در تمرکز اشکال پیدا می کند و می کوشد آنجا را ترک کند تا از کسی که برایش امن است کمک بگیرد. گاهی اشکال در صحبت کردن و مختل شدن حافظه دیده می شود. حمله پانیک ممکن است به سرعت یا به تدریج برطرف شود. نگرانی جسمی از مرگ به دلیل مشکل قلبی یا تنفسی ممکن است کانون اصلی توجه بیمار در حین حمله پانیک باشد و بیمار باور داشته باشد که تپش قلب و درد قفسه سینه اش نشان دهنده مرگ خواهد بود.

جالب است بدانید که مفهوم اختلال پانیک از مفهوم سندرم قلب تحریک پذیر نشات گرفته و ترس از ترس است که باعث اختلال در عملکرد فرد می شود. در چنین حالتی بیمار با شنیدن صدای قلبش کنترل خود را از دست می دهد و منتظر وقوع اتفاق ناخوشایند خواهد بود. این اختلال معمولا در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی شروع می شود. در شروع اختلال پانیک، استرس های روانی- اجتماعی دخیل هستند. میزان بروز وقایع پرفشار زندگی مثل از دست دادن افراد مهم زندگی یا هر آنچه که برای فرد، مهم و باارزش تلقی می شود در ماه های پیش از شروع اختلال پانیک نسبت به سایر افراد بیشتر است. برای این افراد، تحمل ابهام و تجربه خشم بسیار دشوار است و ممکن است با افزایش مسئولیت های کاری تحریک و برانگیخته شوند. معمولا وجود والدین و یا همسر کنترل گر و یا سلطه گر که با عیب جویی فراوان و توقعاتشان باعث سردرگمی فرد می شوند عامل بروز اختلال پنیک را فراهم می آورد. گاهی ترس های والدین از آسیب فرزند و مراقبت و حمایت افراطی باعث می شود حس ناامنی محیطی در آن ها بوجود آید و دنیای فرزندان آنقدر کوچک و شکننده شود که به محض فاصله گرفتن فرزند از والدین مثل دانشجویی، مهاجرت ویا ازدواج، نقطه عطف بروز اختلال وحشتزدگی باشد.

علایم افسردگی اغلب در اختلال پانیک و بازار هراسی وجود دارد و برخی بیماران دچار اختلال پانیک، همزمان مبتلا به افسردگی هستند. همچنین حملات پانیک در بسیاری از اختلالات اضطرابی از جمله جمعیت هراسی (social phobia)، اختلال وسواس فکری- عملی (OCD) و اختلال استرس پس از آسیب (PTSD) دیده می شود.

از پیامدهای مهم اختلال وحشتزدگی، اختلافات زناشویی، غیبت از کار، مشکلات مالی به دلیل از دست دادن شغل و سوء مصرف الکل و سایر مواد می باشد.

یک دیدگاه بنویسید
Don`t copy text!